کیش‌ایر در بزنگاه خصوصی‌سازی | دارایی راهبردی یا شرکت قابل واگذاری؟

کیش‌ایر واگذار شود اقتصاد و گردشگری کیش آسیب می‌بیند

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز ، شرکت هواپیمایی کیش که پایگاه اصلی آن در جزیره کیش مستقر است، طی سال‌های اخیر در فهرست واگذاری‌های سازمان خصوصی‌سازی قرار داشته و فرآیند ارزش‌گذاری آن نیز انجام شده است. هرچند پاییز امسال با دستور وزیر اقتصاد و همراهی دبیر شورای عالی مناطق آزاد، واگذاری آن تا انجام بررسی‌های بیشتر متوقف شد، اما اکنون دوباره زمزمه نهایی‌شدن این واگذاری مطرح شده است.

رحمان سادات نجفی، مدیرعامل جامعه بازاریان و بازرگانان کیش، در گفت‌و‌گو با ایسنا با اشاره به اینکه قرار بود این موضوع در هیأت دولت مطرح شود، گفت بخش خصوصی جزیره با ارسال نامه‌ها و پیگیری‌های متعدد خواستار توقف این روند شده است. به گفته او، مناطق آزاد از جمله کیش از بودجه عمومی استفاده نمی‌کنند و بر اساس مدل درآمد ـ هزینه خودگردان اداره می‌شوند؛ از همین رو زیرساخت‌هایی مانند کیش‌ایر بخشی از شالوده اقتصادی منطقه به شمار می‌روند، نه صرفاً یک بنگاه تجاری.

او تأکید می‌کند که کیش‌ایر از ابتدا با سرمایه مردم جزیره شکل گرفته و به‌عنوان بازوی توسعه گردشگری تعریف شده است. به باور فعالان اقتصادی کیش، این ایرلاین باید در خدمت اهداف بلندمدت منطقه آزاد باقی بماند؛ چراکه جزیره کیش تنها منطقه آزاد کاملاً محصور در آب است و ارتباط اصلی آن با سرزمین اصلی از طریق حمل‌ونقل هوایی برقرار می‌شود. از این منظر، کیش‌ایر نه‌تنها یک شرکت هواپیمایی، بلکه ابزار تضمین دسترسی، جذب گردشگر و تسهیل سرمایه‌گذاری است.

نگرانی از تغییر اولویت‌ها

منتقدان واگذاری معتقدند اگر این شرکت به سرمایه‌گذاران خارج از جزیره منتقل شود، منطق اقتصادی کوتاه‌مدت جایگزین رویکرد توسعه‌محور خواهد شد. در چنین حالتی، مسیر‌های پرمنفعت‌تر در اولویت قرار می‌گیرد و پرواز‌های منتهی به کیش ممکن است تابع محاسبات سودآوری صرف شوند؛ موضوعی که می‌تواند بر تعداد گردشگران ورودی و در نهایت بر درآمد فعالان بخش خصوصی جزیره اثرگذار باشد.

سادات نجفی با اشاره به زیان‌ده بودن فعلی شرکت، این وضعیت را نتیجه سال‌ها بلاتکلیفی و محدودیت در نوسازی ناوگان می‌داند. به گفته او، وقتی شرکتی در آستانه واگذاری قرار می‌گیرد، عملاً امکان برنامه‌ریزی بلندمدت، خرید هواپیما و سرمایه‌گذاری تازه را از دست می‌دهد و همین امر به تضعیف عملکرد مالی آن می‌انجامد. او تأکید می‌کند که زیان‌دهی نباید دستاویزی برای واگذاری شتاب‌زده باشد.

خصوصی‌سازی در صنعت هوانوردی؛ تجربه‌های جهانی چه می‌گویند؟

در سطح بین‌المللی، خصوصی‌سازی شرکت‌های هواپیمایی سابقه‌ای طولانی دارد. شرکت‌هایی مانند British Airways در دهه ۱۹۸۰ میلادی و Lufthansa در آلمان، پس از واگذاری به بخش خصوصی، با اصلاح ساختار و جذب سرمایه توانستند به سودآوری و رقابت‌پذیری بالاتری دست یابند. در مقابل، در برخی کشور‌ها نیز واگذاری بدون چارچوب نظارتی و تضمین منافع ملی، به کاهش پوشش پروازی در مسیر‌های کم‌بازده، اما راهبردی انجامیده است.

کارشناسان صنعت هوانوردی معتقدند موفقیت خصوصی‌سازی در این بخش، وابسته به سه مؤلفه اصلی است: اهلیت خریدار، شفافیت فرآیند واگذاری و تعریف تعهدات خدمات عمومی (Public Service Obligations) برای مسیر‌های حیاتی. در بسیاری از کشورها، حتی پس از واگذاری، دولت‌ها از طریق قرارداد‌های مشخص، شرکت‌های هواپیمایی را ملزم به حفظ برخی مسیر‌های استراتژیک می‌کنند.

پیشنهاد کنسرسیوم محلی

فعالان اقتصادی کیش پیشنهاد داده‌اند کنسرسیومی متشکل از بخش خصوصی و ذی‌نفعان جزیره تشکیل شود تا در صورت اجرای واگذاری، اولویت خرید با مردم کیش باشد. به گفته سادات نجفی، مکاتباتی نیز با مقامات ارشد کشور از جمله رئیس‌جمهور انجام شده تا ملاحظات ویژه‌ای درباره این دارایی راهبردی در نظر گرفته شود.

در نهایت، پرسش اصلی درباره کیش‌ایر این است که آیا باید آن را صرفاً در چارچوب اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ و کاهش تصدی‌گری دولت دید، یا به‌عنوان بخشی از زیرساخت حیاتی منطقه‌ای خاص با ویژگی‌های جغرافیایی و اقتصادی منحصر‌به‌فرد ارزیابی کرد؟ پاسخ به این پرسش، مسیر آینده یکی از مهم‌ترین ابزار‌های توسعه گردشگری کیش را تعیین خواهد کرد.